22 czerwca 1941 Niemcy atakuja ZSRR. Wielka Brytania ofiaruje Sowietom wsparcie. 30 lipca w Londynie premier rzadu RP na uchodzstwie Wladyslaw Sikorski i ambasador ZSRR w Wielkiej Brytanii Iwan Majski podpisuja uklad o „udzieleniu sobie wszelkiego rodzaju pomocy i poparcia w wojnie przeciwko hitlerowskim Niemcom”. 12 sierpnia rzad sowiecki oglasza „amnestie” dla polskich obywateli przetrzymywanych w wiezieniach, obozach pracy i na zeslaniu w ZSRR. 14 sierpnia zostaje podpisana polsko-sowiecka umowa wojskowa o utworzeniu Armii Polskiej w ZSRR pod dowództwem generala Wladyslawa Andersa, zwolnionego z wiezienia NKWD na Lubiance. Armia tworzy sie w poludniowej Rosji, a jej sztab miesci sie w Buzuluku. Brakuje zywnosci, umundurowania, broni. Brakuje tez tysiecy oficerów, którzy nie zglaszaja sie na apel. Jeszcze nie wiadomo, ze zostali zamordowani w Katyniu i innych miejscach kazni. Aby zasilic sztab, do Armii dolacza grupa polskich wyzszych oficerów z Wielkiej Brytanii. Styczen-luty 1942: Armia Polska zostaje przesunieta do Kazachstanu, Kirgizji i Uzbekistanu, ze sztabem w Jangi-Julu. 1941-1942: Z wycienczenia i chorób umiera ponad trzy tysiace zolnierzy. Od marca 1942 do stycznia 1943 dzieki usilnym staraniom gen. Andersa i na podstawie ustalen wladz brytyjskich ze Stalinem odbywa sie stopniowa ewakuacja Armii Polskiej z ZSRR do Iranu. Przetransportowanych zostanie ok. 77 tys. zolnierzy (w tym 4628 niepelnoletnich rekrutów) i ok. 39 tys. cywilów (w tym 18 tys. dzieci), w sumie ponad 115 tys. osób. Jest to najwiekszy liczebnie w calym okresie stalinizmu exodus bylych wiezniów lagrów poza granice ZSRR.